Dyshimet për transferimin e rasteve të krimeve të luftës nga Bosnja drejt Serbisë
Nga Emina Dizdarevic Tahmiscija
October 22, 2026
Ndërsa një gjykatë në Bosnjë dhe Hercegovinë ka dënuar 13 persona me gjithsej më shumë se 180 vjet burg për vrasjen e civilëve boshnjakë në dy fshatra gjatë luftës së viteve 1992-1995, lirimi nga akuzat i dy personave të tjerë nga një gjykatë në Beograd ka shtuar dyshimet mbi meritat e transferimit të rasteve të krimeve të luftës nga Sarajeva në Beograd.
Ishte thjesht një rastësi që Bekir Aliçi mbijetoi, kur babai, vëllai, xhaxhai dhe kushërinjtë e tij u vranë gjatë një sulmi të forcave serbe të Bosnjës ndaj fshatrave Alici dhe Ekici, në veriperëndim të Bosnjës dhe Hercegovinës, më 22 qershor 1992.
Gjithsej 24 persona humbën jetën në sulmin pranë qytetit të Bosanski Novit.
“Ata ishin të gjithë fqinjët tanë, të afërmit tanë, disa më të afërt e disa më të largët”, tha Aliçi. “Një njeri me të cilin ke lindur, ke jetuar gjithë jetën, je i lidhur me ata njerëz. Dhe, për fat të keq, edhe vrasësit ishin fqinjët tanë, njerëz me të cilët kishim ndjekur shkollën fillore dhe të mesme, me të cilët kishim punuar dhe kishim përdorur të njëjtin stacion autobusi.”
Në vitin 2024, gjykata shtetërore e Bosnjës dënoi me gjithsej 162 vjet burg 10 ushtarë serbë të Bosnjës për krime të kryera në zonën e Bosanski Novit. Më herët, në vitin 2016, tre persona të tjerë ishin dënuar me gjithsej 19 vjet burg, pasi kishin pranuar vrasjet, zhvendosjen e detyruar dhe torturimin e boshnjakëve në këtë komunë.
Bosnja ngriti akuza ndaj dy personave të tjerë, Zeljko Novakoviç dhe Milenko Karlica, përkatësisht në vitin 2019 dhe 2016, në lidhje me vrasjet në Ekici dhe Alici. Megjithatë, në fillim të vitit 2022, çështjet kundër tyre iu transferuan Serbisë, në bazë të një protokolli të vitit 2013 për bashkëpunimin në ndjekjen penale të personave të akuzuar për krime lufte. Qëllimi i këtij protokolli ishte të parandalonte që personat me shtetësi të dyfishtë t’i shmangeshin drejtësisë.
Megjithatë, në Beograd, të dy personat u liruan më pas nga akuzat.
Marijana Cestic Jelovaç, analiste ligjore në Fondin për të Drejtën Humanitare, një organizatë joqeveritare me seli në Beograd, vuri në dukje një sërë mangësish në mënyrën se si u trajtua çështja në Beograd. Pasojat e këtyre mangësive janë shpesh të konsiderueshme.
“Për familjet e të vrarëve dhe të mbijetuarit, një rezultat i tillë mund ta thellojë ndjenjën e padrejtësisë, veçanërisht duke pasur parasysh se krimet kundër civilëve tashmë janë shqyrtuar në procedura gjyqësore pranë Gjykatës së Bosnjës dhe Hercegovinës, ku përgjegjësia e të akuzuarve është vërtetuar, ndërsa të pandehur të tjerë në Serbi janë liruar nga akuzat në lidhje me të njëjtat ngjarje”, tha ajo.
“Pasoja nuk është thjesht pakënaqësia me aktgjykimin, por edhe një dobësim i mëtejshëm i besimit të viktimave te sistemi gjyqësor.”
Prokurorët serbë thjesht “sa për të kryer procedurat”
Novakoviçi u lirua nga akuzat në maj të këtij viti, ndërsa çështja e Karlicës u kthye për rigjykim lidhur me disa akuza. Në gusht, Gjykata e Apelit në Beograd la në fuqi vendimin për lirimin e Novakoviçit nga akuzat, ndërsa këtë muaj, Fondi për të Drejtën Humanitare njoftoi se edhe Karlica ishte shpallur i pafajshëm.
Aliçi tha se ishte “i zhgënjyer” me procedurat gjyqësore në Beograd, ku, sipas tij, kishte dëshmuar.
“Nuk do të thosha se mësohesh me këtë, por, me kalimin e kohës dhe duke i ndjekur këto procese gjyqësore, fillon të kuptosh se disa njerëz thjesht i kryejnë procedurat sa për sy e faqe”, tha ai.
Murat Tahiroviç, president i Shoqatës së Viktimave dhe Dëshmitarëve të Gjenocidit në Bosnjë, tha se vendimi ishte në përputhje me një model që vihet re në Serbi. Ai përmendi rastin e tetë ish-policëve serbë të Bosnjës, të akuzuar për ekzekutimin e më shumë se 1,300 civilëve boshnjakë në një depo në fshatin Kravica, pranë Srebrenicës, në korrik të vitit 1995.
“Është një gjykim që ende vazhdon, që nuk ka përfunduar dhe që nisi në vitin 2015, kundër tetë policëve nga Kravica”, tha Tahiroviçi.
“Ajo çështje po zvarritet prej 11 vjetësh. Gjithmonë gjendet ndonjë arsye për ta shtyrë. Megjithatë, pyetja është se çfarë duhet bërë dhe si mund të bëhet ky proces serioz.”
“Çdo çështje që transferohet atje nuk do të marrë përfundimin e nevojshëm. Nëse ka një dënim, dënimet do të jenë minimale, ose të akuzuarit do të lirohen nga akuzat.”
Sipas Cestic Jelovaç, aktakuza e ngritur nga prokurorët serbë për krime lufte kundër Novakoviçit dhe Karlicës nuk përfshinte të njëjtën bazë faktike dhe juridike si aktakuza e transferuar nga Bosnja, duke qenë se prokuroria në Serbi refuzon të ngrejë akuza për krime kundër njerëzimit.
Cestic Jelovaç tha se prokuroria nuk arriti të paraqiste prova të reja. Edhe vendimi i gjyqtarit ishte “problematik”, shtoi ajo, “pasi gjykata nuk i vlerësoi provat e paraqitura në mënyrën e duhur”.
“Në arsyetimin e vendimit, gjyqtari deklaron se gratë dhe fëmijët u transportuan me traktorë drejt Urijes, me qëllim që të strehoheshin dhe të mbroheshin. Kjo është e papranueshme, sepse gjykata nuk e shqyrtoi kontekstin më të gjerë të sulmit ndaj fshatrave Alici dhe Ekici dhe të zhvendosjes së detyruar të popullsisë boshnjake.”
“Edhe kur vepra cilësohet si krim lufte kundër popullsisë civile, asgjë nuk e pengon gjykatën ta shqyrtojë rolin e të akuzuarit në kontekstin më të gjerë të ngjarjes, mënyrën se si u trajtuan civilët përpara ngjarjes që përfshihet në aktakuzë, si dhe lidhjen ndërmjet veprimeve individuale. Pikërisht këtë nuk arriti të bëjë Gjykata e Lartë në Beograd gjatë procedurave kundër Milenko Karlicës.”
Thirrje për bashkëpunim më të ngushtë
Cestic Jelovaç argumentoi se bashkëpunimi nuk duhet të kufizohet vetëm në transferimin e çështjeve në rastet kur autoritetet e njërit shtet nuk arrijnë t’i kapin të dyshuarit.
Përkundrazi, tha ajo, Bosnja dhe Serbia duhet të zhvillojnë hetime të përbashkëta. Kjo do të ndihmonte në ndërtimin e besimit të publikut te sistemi gjyqësor i secilit shtet dhe mund të parandalonte raste të tilla si ai kur dëshmitarët takohen me prokurorinë vetëm në momentin kur dalin për të dëshmuar, ose kur procedurat gjyqësore nisin pa u vënë në dijeni familjet e viktimave.
Refuzimi i prokurorisë serbe për të ngritur akuza për krime kundër njerëzimit është veçanërisht problematik.
“Përdorimi i pamjaftueshëm i provave nga çështjet e transferuara nga Bosnja dhe Hercegovina në procedurat pranë gjykatave serbe vihet re veçanërisht në rastet kur ndryshohet cilësimi juridik i veprës për shkak të mosngritjes së aktakuzës për krime kundër njerëzimit, siç është rasti në procedurat kundër Milenko Karlicës”, tha Cestic Jelovaç.
“Një problem tjetër është komunikimi i pamjaftueshëm ndërmjet autoriteteve gjyqësore dhe dëshmitarëve, gjë që mund të bëjë që provat e disponueshme të mos përdoren siç duhet.”
Sipas bazës së të dhënave të BIRN-it për faktet e vërtetuara gjyqësisht, më 22 qershor 1992, 24 civilë boshnjakë nga fshatrat Alici dhe Ekici u vranë nga forcat serbe të Bosnjës në varrezat lokale të Alicit.
Banorët u nxorën me forcë nga shtëpitë e tyre dhe u dërguan në një shtëpi, ku burrat, të cilët u rrahën, u ndanë nga gratë dhe fëmijët dhe u dërguan në varreza. Gratë dhe fëmijët u transportuan me traktorë drejt Urijes, ku u grabitën.
Trupat e disa viktimave u zhvarrosën pas luftës, por të tjerët, përfshirë babanë dhe vëllanë e Aliçit, nuk janë gjetur kurrë.
“Ne duhet të luftojmë për të vërtetën dhe drejtësinë”, tha Aliçi. “Është detyra jonë ndaj atyre që u vranë dhe ndaj fëmijëve tanë, të cilët duhet ta dinë se çfarë ndodhi dhe kush bëri çfarë. Jo që të kërkojnë hakmarrje, por që ta dinë të vërtetën.”
